جامعه سینما: دکتر اعظم راودراد، در میز گرد «جامعه شناسی سینما چیست؟» به بیان آنچه جامعهشناسی سینما نیست، پرداخت و گفت: توضیح دادن مفاهیم جامعهشناسی، نهادهای اجتماعی، و مقولات جامعهشناسانه، در درسهای جامعهشناسی با مفاهیم سینما، در آموزش تأثیر مثبت دارد، ولی جامعهشناسی سینما نیست. همچنین توضیح مفاهیم جامعهشناسی از جمله آنومی دورکیم، در حین پخش فیلم، جامعهشناسی سینما نیست. بیان تأثیرات سینما بر جامعه و بیشتر بیم و تأثیرات منفی سینما بر جامعه، یکی از مباحث جامعهشناسی سینماست، نه همۀ آن. ارزیابی اخلاقی فیلم یعنی، فیلم چه اصول اخلاقی را رعایت نمیکند، یا چه اصولی را برجسته میکند و فرهنگ را به آن سو میبرد، جامعهشناسی سینما نیست. همچنین ارزیابی زیباییشناختی فیلم، جامعهشناسی سینما نیست. یعنی، جامعهشناس سینما منتقد فیلم به معنای زیباییشناختی نیست. برخی از جامعهشناسان سینما فیلمهای خوب را گزینش و تحلیل میکنند، ولی جامعهشناس سینما میتواند هر فیلمی را تحلیل کند. گلدمن در ادبیات میگوید: «هر اثر ادبی شایستۀ تحلیل نیست، بلکه صرفاً آثار ادبی بزرگ و ماندگار را باید تحلیل کرد.» پس، کسی که تعیین میکند کدام اثر سینمایی کار بزرگی است، جامعهشناس سینما نیست و جامعهشناسی سینما فقط تحلیل آثار سینمایی نیست.
دیدگاه کلاسیک رابطۀ بین سینما و جامعه را با این پرسش اصلی بیان میکند: «تأثیر عوامل اجتماعی بر جنبههای مختلف سینما چیست؟» در دیدگاه کلاسیک رابطۀ سینما و جامعه، دو رابطه وجود دارد، رابطۀ بازتابی و در مقابلش، رابطۀ شکلدهی. رابطۀ بازتابی یعنی، آنچه در سینماست، بازتابی از جامعه است. رابطۀ شکلدهی معتقد است که سینما به جامعه شکل میدهد. رویکرد جدیدتر (مدرن)، سینما را به مثابۀ جامعه در نظر میگیرد. یعنی، پرسشهایی که از جامعه میپرسیم و با روش تحقیق معین در جستوجوی جوابش هستیم، همه را از جامعۀ سینما میتوانیم بپرسیم. سینما فقط فیلم نیست، بلکه نهادی اجتماعی با روابط متقابل، و یک جامعۀ کوچک در میان جامعۀ بزرگتر و قابل مطالعه است، که محصول این نهاد فیلم است
عضو هیئت علمی دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه تهران
